راهنمای پسته 
(کاشت، داشت، برداشت)

فصل اول

پسته یکی از مهم‌ترین گیاهان خانواده پسته‌سانان (Anacardiaceae) و از جنس Pistacia به شمار می‌رود. در این جنس، بین ۱۱ تا ۱۷ گونه و چندین زیرگونه مختلف شناسایی شده است. خانواده پسته‌سانان با دارا بودن حدود ۶۰ جنس و نزدیک به ۶۰۰ گونه، از خانواده‌های مهم گیاهی محسوب می‌شود.

کشت و پرورش پسته از گذشته‌های دور در مناطق مختلف ایران رواج داشته است. وجود جنگل‌های طبیعی و خودرو پسته در نواحی شمال‌شرقی ایران و مناطق مرزی ترکمنستان و افغانستان نشان‌دهنده قدمت طولانی این گیاه در ایران است. بر اساس شواهد تاریخی، احتمال داده می‌شود که پسته حدود سه تا چهار هزار سال پیش در ایران اهلی شده و مورد بهره‌برداری قرار گرفته باشد.

گونه‌های وحشی پسته عمدتاً در مناطق کوهستانی و اقلیم‌های خشک و نیمه‌خشک ایران رشد می‌کنند. این درختان از ارتفاع حدود ۷۰۰ متری در مناطقی مانند خنجک لرستان تا ارتفاع نزدیک به ۳۰۰۰ متر در ارتفاعات بختیاری دیده می‌شوند. در مقابل، ارقام اهلی پسته که همگی متعلق به گونه Pistacia vera هستند، بیشتر در دشت‌ها و مناطق حاشیه کویر مانند دامغان، کرمان، رفسنجان، قزوین و قم کشت می‌شوند.

ارقام اولیه پسته در ایران از انتخاب و پرورش درختان وحشی به‌وجود آمده‌اند. این ارقام در ابتدا تنوع محدودی داشتند و از نظر شکل ظاهری شباهت زیادی به پسته‌های خودرو داشتند. با گذشت زمان و به کمک پیوند، جابه‌جایی ارقام و انتخاب درختان با دانه‌های درشت‌تر توسط باغداران، تغییرات قابل توجهی در کیفیت و اندازه محصول ایجاد شد و به تدریج ارقام جدید و بهتری توسعه یافتند.

کلیات پسته

پسته یکی از مهم‌ترین محصولات باغی و صادراتی ایران به شمار می‌رود و نقش قابل توجهی در اقتصاد کشاورزی کشور دارد. این محصول به دلیل ارزش بالای تجاری، سهم مهمی در صادرات غیرنفتی ایران داشته و از محصولات استراتژیک محسوب می‌شود. ایران سال‌ها به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان پسته در جهان شناخته شده و بخش قابل توجهی از بازار جهانی این محصول را در اختیار داشته است. درآمد ارزی حاصل از صادرات پسته نیز همواره سهم مهمی در اقتصاد کشاورزی کشور ایفا کرده است.

از میان گونه‌های مختلف جنس Pistacia، چهار گونه مهم شامل vera، atlantica، mutica و khinjuk در ایران وجود دارند. این گیاه بیشتر در مناطق خشک و نیمه‌خشک کشورهایی مانند ایران، سوریه، ترکمنستان و بخش‌هایی از افغانستان رشد می‌کند.

ایران در سال‌های مختلف یکی از تولیدکنندگان اصلی پسته در جهان بوده و پس از آن کشورهایی مانند آمریکا و ترکیه در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند. کیفیت بالای پسته ایرانی و تنوع ارقام آن باعث شده این محصول در بازارهای جهانی جایگاه ویژه‌ای داشته باشد.

واژه «پسته» نیز ریشه فارسی دارد و از طریق زبان لاتین وارد بسیاری از زبان‌های اروپایی و غربی شده است که نشان‌دهنده قدمت و اهمیت این محصول در فرهنگ و تاریخ ایران است.

1- ارزش اقتصادی

در حال حاضر ایران یکی از بزرگ‌ترین کشورهای تولیدکننده پسته در جهان به شمار می‌رود و بخش وسیعی از باغ‌های پسته دنیا در کشور ما قرار دارد. استان کرمان مهم‌ترین قطب تولید پسته ایران محسوب می‌شود و بیشترین سطح زیر کشت را به خود اختصاص داده است. شهرستان‌هایی مانند رفسنجان، سیرجان و زرند از مهم‌ترین مناطق پسته‌کاری این استان هستند. علاوه بر کرمان، استان‌های یزد، خراسان، فارس، سمنان، سیستان و بلوچستان، قزوین، مرکزی، اصفهان و قم نیز از مناطق مهم تولید پسته در کشور به شمار می‌آیند.

2- سطح زیر کشت پسته در ایران

3- ارزش غذایی پسته

پسته یکی از مغذی‌ترین خشکبارهاست و به دلیل داشتن ترکیبات ارزشمند غذایی، جایگاه ویژه‌ای در تغذیه انسان دارد. این محصول سرشار از پروتئین، اسیدهای چرب مفید، مواد معدنی و ویتامین‌ها بوده و از نظر ارزش غذایی با بسیاری از مواد غذایی گران‌قیمت و مقوی قابل مقایسه است. امروزه تحقیقات علمی نشان داده‌اند که مصرف پسته می‌تواند در سلامت قلب، کاهش کلسترول، تأمین انرژی و تقویت سیستم ایمنی بدن مؤثر باشد.

درخت پسته گیاهی دوپایه است؛ به این معنا که درختان نر و ماده از یکدیگر جدا هستند و برای تولید محصول، وجود هر دو در باغ ضروری است. تشخیص درخت نر و ماده معمولاً در فصل گل‌دهی و از روی گل‌ها امکان‌پذیر است، هرچند باغداران باتجربه می‌توانند از روی شکل برگ، جوانه و فرم رشد درخت نیز آن‌ها را از هم تشخیص دهند.

گل‌های پسته فاقد گلبرگ و شهد هستند، بنابراین حشرات گرده‌افشان مانند زنبور عسل جذب آن نمی‌شوند و انتقال گرده بیشتر توسط باد انجام می‌گیرد. درخت پسته خزان‌دار است؛ یعنی در پاییز برگ‌های خود را از دست می‌دهد و در زمستان وارد دوره خواب می‌شود.

سیستم ریشه درخت پسته عمیق و عمودی است و ریشه اصلی می‌تواند تا چند متر در خاک نفوذ کند. این ویژگی باعث می‌شود درخت بتواند آب و مواد غذایی را از لایه‌های عمیق خاک جذب کرده و در برابر خشکی مقاومت بیشتری داشته باشد. در مقابل، ریشه‌های فرعی در این گیاه ضعیف هستند و آسیب دیدن ریشه اصلی ممکن است باعث خشک شدن درخت شود.

دوره رشد اولیه درخت پسته نسبتاً طولانی است. درختان جوان تا چند سال محصول اقتصادی ندارند و معمولاً از حدود ۱۰ تا ۱۲ سالگی وارد مرحله باردهی کامل می‌شوند. رشد درخت بیشتر به صورت عمودی است و جوانه انتهایی نقش اصلی را در رشد شاخه‌ها دارد. این خصوصیات در نحوه هرس، تربیت و جوان‌سازی درختان اهمیت زیادی دارد.

4- گیاه شناسی پسته

الف) مشخصات گل نر

درختان نر معمولاً چند روز زودتر از درختان ماده گل می‌دهند. گل‌ها به صورت خوشه‌ای و متراکم روی شاخه‌ها ظاهر می‌شوند. هر گل نر دارای چند پرچم است که وظیفه تولید گرده را بر عهده دارند.

ب) مشخصات گل ماده

گل‌های ماده نیز به شکل خوشه‌ای تشکیل می‌شوند، اما تراکم آن‌ها کمتر بوده و با فاصله بیشتری روی خوشه قرار می‌گیرند. رنگ اولیه گل‌ها سبز است و در صورت انجام نشدن گرده‌افشانی، به تدریج تغییر رنگ داده و خشک می‌شوند. پس از تلقیح موفق، دانه‌های پسته شروع به رشد کرده و پوست خارجی آن‌ها به تدریج تغییر رنگ می‌دهد.

اگرچه بیشتر ارقام پسته قابلیت پیوند روی گونه‌های مختلف این گیاه را دارند، اما در ایران عمدتاً از سه نوع پایه شامل پسته اهلی (Pistacia vera)، چاتلانقوش (Pistacia khinjuk) و بنه (Pistacia mutica) استفاده می‌شود. در میان این پایه‌ها، پسته اهلی بیشترین کاربرد را داشته و بخش عمده باغ‌های پسته کشور بر روی این پایه احداث شده‌اند. دلیل استفاده گسترده از این پایه، رشد اولیه مناسب و سازگاری خوب آن با ارقام مختلف پسته است، هرچند نسبت به برخی بیماری‌ها و آفات خاکزی مانند نماتد مولد غده ریشه، بیماری گموز و پژمردگی ورتیسیلیومی حساسیت بیشتری دارد.

پایه بنه به دلیل مقاومت مناسب در برابر نماتد ریشه شناخته می‌شود و پایه چاتلانقوش نیز تحمل بالایی نسبت به خشکی و کم‌آبی دارد. از آنجا که بیشتر باغ‌های پسته ایران در مناطق خشک، کم‌آب و دارای خاک و آب شور قرار گرفته‌اند، انتخاب پایه مناسب برای مقابله با تنش‌های محیطی اهمیت زیادی دارد.

بررسی‌ها نشان داده‌اند که مقاومت پایه‌های پسته نسبت به شوری با یکدیگر متفاوت است. برخی پایه‌ها مانند قزوینی حساسیت بیشتری به شوری دارند، در حالی که پایه سرخس مقاومت بالاتری از خود نشان داده است. به همین دلیل در مناطقی که آب و خاک شورتر هستند، استفاده از پایه‌هایی مانند سرخس و بادامی زرند توصیه می‌شود. البته شوری بسیار بالا می‌تواند باعث خشک شدن و از بین رفتن نهال‌ها شود. همچنین مشخص شده است که پایه‌های پسته معمولاً تحمل بیشتری نسبت به خشکی دارند تا شوری.

در زمینه مقاومت به کم‌آبی، تحقیقات نشان داده‌اند که پایه چاتلانقوش از مقاوم‌ترین پایه‌ها محسوب می‌شود. این پایه در شرایط تنش خشکی، رشد مناسب‌تری نسبت به برخی پایه‌های دیگر داشته و در کشورهایی مانند ترکیه که بخشی از باغ‌های پسته به‌صورت دیم اداره می‌شوند، به‌عنوان پایه مناسب برای مناطق کم‌آب شناخته شده است.

نوع پایه و پیوندک تأثیر زیادی بر عملکرد درخت، کیفیت محصول و میزان باردهی دارد. نتایج مطالعات نشان داده‌اند که پایه بادامی در بسیاری از موارد عملکرد بالاتری ایجاد کرده، در حالی که پایه بنه عملکرد کمتری داشته است. همچنین ترکیب پایه بادامی با رقم احمدآقایی از موفق‌ترین ترکیب‌ها از نظر عملکرد شناخته شده است. رقم احمدآقایی علاوه بر عملکرد مناسب، درصد پسته دهان‌بسته و پوکی کمتری نیز در مقایسه با برخی ارقام دیگر نشان داده است.

پایه‌های مختلف از نظر رشد تنه، ارتفاع درخت و مقاومت به سرما نیز تفاوت دارند. برای مثال پایه بادامی رشد بیشتری ایجاد می‌کند، در حالی که پایه سرخس رشد کمتری دارد. همچنین پایه تربنتوس از مقاوم‌ترین پایه‌ها نسبت به سرمای شدید شناخته می‌شود.

یکی از مشکلات مهم در تولید پسته، زودخندانی دانه‌ها و افزایش خطر آلودگی به قارچ مولد آفلاتوکسین است. تحقیقات نشان داده‌اند که نوع پایه می‌تواند بر میزان زودخندانی تأثیرگذار باشد. در برخی پایه‌ها درصد زودخندانی بیشتر بوده و احتمال آلودگی محصول نیز افزایش می‌یابد، در حالی که پایه پسته اهلی کمترین میزان زودخندانی را نشان داده است.

در سال‌های اخیر پایه‌های جدیدی مانند PGI ،PGII و UCB1 از طریق دورگ‌گیری بین گونه‌های مختلف پسته معرفی شده‌اند. این پایه‌ها ویژگی‌هایی مانند رشد قوی، مقاومت مناسب به بیماری‌هایی نظیر ورتیسیلیوم و تحمل بهتر نسبت به شوری را دارند. در میان آن‌ها، پایه UCB1 به دلیل مقاومت مطلوب به بیماری و عملکرد بالا مورد توجه قرار گرفته است، هرچند بررسی مقاومت آن به سرمای شدید همچنان نیازمند تحقیقات بیشتر است.

5- مهمترین پایه های پسته

در ایران ارقام مختلفی از پسته کشت می‌شوند که هرکدام از نظر شکل میوه، زمان گل‌دهی، زمان برداشت، میزان عملکرد و سازگاری با شرایط آب‌وهوایی ویژگی‌های خاص خود را دارند. مهم‌ترین ارقام تجاری پسته شامل اکبری، کله‌قوچی، احمدآقایی، اوحدی، بادامی زرند، ممتاز، خنجری دامغان، شاه‌پسند، سفید پسته نوق و قزوینی هستند.

1-6 رقم اکبری

رقم اکبری یکی از ارزشمندترین ارقام تجاری پسته در ایران به شمار می‌رود و از نظر اقتصادی اهمیت بالایی دارد. میوه‌های این رقم کشیده، بادامی شکل و درشت هستند. درختان اکبری رشد رویشی زیادی داشته و دارای برگ‌های متراکم و سطح برگ گسترده می‌باشند. این رقم دیرگل و دیررس است و معمولاً محصول آن در اواخر شهریورماه برداشت می‌شود.
​​​​​​​
2-6 رقم کله‌قوچی

پسته کله‌قوچی به دلیل درشتی میوه و شکل گرد و فندقی آن شهرت زیادی پیدا کرده است. این رقم عملکرد مناسبی دارد اما نسبت به کم‌آبی و کمبود عناصر غذایی حساس‌تر است. بیشتر برگ‌های آن پنج برگچه‌ای هستند و برگچه انتهایی بزرگ‌تر از برگچه‌های کناری است. کله‌قوچی از ارقام زودگل محسوب می‌شود و به همین دلیل در برابر سرمای دیررس بهاره آسیب‌پذیری بیشتری دارد. زمان برداشت این رقم معمولاً در نیمه دوم شهریورماه است.

3-6 رقم احمدآقایی

رقم احمدآقایی به دلیل ظاهر کشیده، رنگ روشن پوست استخوانی و بازارپسندی بالا، از ارقام محبوب پسته به شمار می‌رود. بیشتر برگ‌های این رقم سه برگچه‌ای هستند. این رقم از نظر زمان گل‌دهی در گروه متوسط قرار می‌گیرد و محصول آن معمولاً در اواخر شهریور برداشت می‌شود.

4-6 رقم اوحدی

اوحدی یکی از رایج‌ترین و گسترده‌ترین ارقام پسته در ایران است و در بسیاری از باغ‌های پسته کشور کشت می‌شود. این رقم سازگاری خوبی با شرایط مختلف آب‌وهوایی دارد و به همین دلیل مورد توجه باغداران قرار گرفته است. برگ‌های آن عمدتاً سه برگچه‌ای هستند و برگچه انتهایی بزرگ‌تر از برگچه‌های جانبی است. اوحدی از ارقام زودرس محسوب می‌شود و معمولاً در اوایل شهریور قابل برداشت است.

5-6 رقم ممتاز

میوه‌های رقم ممتاز کشیده و بادامی شکل هستند و مغز آن‌ها طعم مطلوبی دارد. بیشتر برگ‌های این رقم سه برگچه‌ای هستند. این رقم زودگل بوده و برداشت آن معمولاً در اواخر شهریور انجام می‌شود.

6-6 رقم سفید پسته نوق

این رقم از گذشته در منطقه نوق رفسنجان کشت می‌شده و در مناطق گرم‌تر رشد مناسبی دارد. میوه‌های آن بادامی شکل هستند و درختان آن زودگل می‌باشند. برداشت محصول این رقم معمولاً در اواخر شهریور انجام می‌شود و در گروه ارقام دیررس قرار دارد.

7-6 رقم بادامی زرند

میوه‌های این رقم کوچک، کشیده و خنجری شکل هستند و رنگ نسبتاً مات‌تری دارند. منشأ آن باغ‌های قدیمی منطقه زرند کرمان است. بیشتر برگ‌های آن پنج برگچه‌ای هستند. این رقم زودگل بوده و محصول آن در نیمه اول مردادماه برداشت می‌شود، به همین دلیل از ارقام بسیار زودرس به شمار می‌آید.

8-6 رقم خنجری دامغان

خنجری دامغان یکی از ارقام معروف منطقه دامغان است که میوه‌هایی کشیده و بادامی شکل دارد. برگ‌های آن عمدتاً سه برگچه‌ای هستند و برگچه انتهایی بزرگ‌تر است. این رقم دیرگل بوده و محصول آن معمولاً در نیمه دوم شهریور برداشت می‌شود.

9-6 رقم شاه‌پسند

رقم شاه‌پسند نیز از ارقام تجاری منطقه دامغان محسوب می‌شود. میوه‌های آن بادامی شکل بوده و بیشتر برگ‌های آن سه برگچه‌ای هستند. این رقم دیرگل است و برداشت آن در دهه دوم شهریورماه انجام می‌شود.

10-6 رقم قزوینی

منشأ این رقم منطقه قزوین است و در برخی مناطق با نام «کله‌بزی» شناخته می‌شود. میوه‌های آن کوچک، بادامی شکل و دارای مغزی نسبتاً سبزرنگ هستند. تعداد میوه در هر خوشه زیاد است و بیشتر برگ‌های آن سه برگچه‌ای می‌باشند. این رقم دیرگل بوده اما محصول آن نسبتاً زودتر برداشت می‌شود و از ارقام خیلی زودرس به شمار می‌آید.

6- مهم‌ترین ارقام پسته در ایران

1-7 گل‌انگیزی

درخت پسته گیاهی دوپایه است؛ یعنی گل‌های نر و ماده روی درختان جداگانه تشکیل می‌شوند. گل‌آذین پسته به صورت خوشه‌ای مرکب بوده و معمولاً روی شاخه‌های یک‌ساله ظاهر می‌شود.
فرایند تشکیل و تمایز جوانه‌های گل در سال قبل از گل‌دهی انجام می‌گیرد و جوانه‌های گل بر روی شاخه‌هایی که در همان فصل رشد ایجاد شده‌اند، شکل می‌گیرند. جوانه‌های گل نسبت به جوانه‌های رویشی بزرگ‌تر هستند و نوک برجسته‌تری دارند؛ به همین دلیل در فصل زمستان می‌توان آن‌ها را از جوانه‌های رویشی تشخیص داد.

2-7 گل‌دهی

هر خوشه گل پسته شامل تعداد زیادی گل منفرد است و معمولاً تعداد گل‌ها در خوشه‌های نر بیشتر از خوشه‌های ماده می‌باشد. پس از کامل شدن مراحل رشد جوانه‌های گل در طول فصل رشد و سپری شدن دوره سرمای زمستان، با فراهم شدن شرایط مناسب محیطی، گل‌دهی درختان در فصل بهار و معمولاً در فروردین‌ماه آغاز می‌شود.
در یک رقم مشخص، درختان نر معمولاً زودتر از درختان ماده همان رقم گل می‌دهند و گرده خود را آزاد می‌کنند تا عمل گرده‌افشانی به‌خوبی انجام شود.

ارقام ماده پسته از نظر زمان گل‌دهی به سه گروه تقسیم می‌شوند:

ارقام زودگل: کله‌قوچی، ممتاز و سفید پسته نوق
ارقام متوسط گل: احمدآقایی، اوحدی و بادامی زرند
ارقام دیرگل: اکبری، شاه‌پسند و خنجری دامغان

فنولوژی رشد و نمو گل های نر و ماده در P.vera











​​​​​​​
​​​​​​​گرده‌افشانی درختان پسته عمدتاً توسط باد انجام می‌شود، بنابراین وجود جریان هوای ملایم برای انتقال مناسب گرده‌ها ضروری است. در مقابل، بادهای شدید، گرم، طوفانی یا همراه با رطوبت بالا می‌توانند فرایند گرده‌افشانی را مختل کرده و میزان تلقیح را کاهش دهند. همچنین بارندگی، افزایش رطوبت نسبی هوا و انجام سم‌پاشی در زمان گل‌دهی از عواملی هستند که باعث کاهش راندمان گرده‌افشانی و در نتیجه کاهش تشکیل میوه می‌شوند.

​​​​​​​3-7 تشکیل میوه

پس از باز شدن کامل گل‌های ماده، کلاله هر گل معمولاً به مدت ۲ تا ۳ روز آمادگی پذیرش گرده را دارد و این دوره برای کل درخت حدود ۵ تا ۱۰ روز ادامه پیدا می‌کند. در این زمان، کلاله به رنگ سبز روشن بوده و سطح آن دارای برجستگی‌ها و مواد چسبنده‌ای است که به جذب بهتر دانه‌های گرده کمک می‌کند.
درصد گل‌هایی که در نهایت به میوه تبدیل می‌شوند در سال‌های مختلف متفاوت است، اما به طور معمول تنها حدود ۱۰ درصد گل‌ها تبدیل به میوه می‌شوند. گل‌هایی که گرده‌افشانی و تلقیح در آن‌ها انجام نشود، معمولاً ۳ تا ۴ هفته پس از گل‌دهی کامل ریزش می‌کنند.

4-7 رشد و نمو میوه

بعد از تشکیل میوه، در ابتدا رشد اصلی مربوط به پوسته خارجی میوه است و جنین رشد قابل توجهی ندارد. دیواره تخمدان به سرعت رشد می‌کند تا اندازه نهایی میوه در حدود اواخر خردادماه کامل شود.
پس از کامل شدن رشد پوسته خارجی، رشد مغز یا جنین پسته آغاز می‌شود و این روند معمولاً تا اواخر مردادماه ادامه دارد. بعد از تکمیل رشد مغز، اندازه نهایی میوه کمی افزایش یافته و پسته به مرحله رسیدگی کامل می‌رسد.
رشد میوه پسته به طور کلی در سه مرحله انجام می‌شود که شامل دو مرحله رشد سریع و یک مرحله رشد کند یا بطئی است.

5-7 ریزش جوانه‌های گل

در درخت پسته، بین جوانه‌های گل و میوه‌های در حال رشد رقابت شدیدی برای جذب مواد غذایی وجود دارد. به همین دلیل بخشی از جوانه‌های گل ریزش می‌کنند. میزان این ریزش به عواملی مانند مقدار محصول، نوع رقم، نوع پایه و وضعیت تغذیه درخت بستگی دارد، اما معمولاً در سال‌هایی که محصول زیاد است، شدت ریزش بیشتر می‌شود.
ریزش جوانه‌های گل باعث کاهش محصول سال بعد خواهد شد. این ریزش ممکن است از تیرماه آغاز شده و تا اواخر زمستان ادامه پیدا کند، به‌طوری‌که در نهایت تنها درصد کمی از جوانه‌های گل روی درخت باقی می‌مانند. کاهش سطح برگ و افزایش تعداد میوه روی شاخه‌ها نیز می‌تواند ریزش جوانه‌ها را تشدید کند.

6-7 سال‌آوری

سال‌آوری به حالتی گفته می‌شود که درخت در یک سال محصول زیادی تولید کند و در سال بعد محصول آن کاهش یابد یا بسیار کم شود. این پدیده در درخت پسته بسیار رایج است.
در سال‌های پرمحصول، میوه‌های زیاد باعث رقابت شدید برای جذب مواد غذایی و مواد قندی می‌شوند و در نتیجه تعداد زیادی از جوانه‌های گل ریزش می‌کنند. کاهش تعداد جوانه‌های گل سبب می‌شود درخت در سال بعد محصول کمتری تولید کند. به این ترتیب، تولید محصول در درخت پسته به صورت یک‌سال در میان یا نامتعادل مشاهده می‌شود که به آن سال‌آوری گفته می‌شود.​​​​​​​

​​​​​​​7-7 غالبیت انتهایی

درخت پسته دارای خاصیتی به نام غالبیت انتهایی است؛ به این معنا که جوانه انتهایی شاخه رشد بیشتری نسبت به جوانه‌های جانبی دارد و مانع رشد آن‌ها می‌شود. این ویژگی باعث می‌شود تعداد شاخه‌های جانبی و محل‌های باردهی کاهش پیدا کند و در نتیجه میزان تولید محصول کمتر شود.
در چنین شرایطی معمولاً فقط تعداد محدودی از جوانه‌ها در هر سال به جوانه گل تبدیل می‌شوند و بخش زیادی از جوانه‌ها به صورت رویشی یا غیرفعال باقی می‌مانند.

8-7 پوکی پسته

به میوه‌های پسته‌ای که فاقد مغز هستند، پسته پوک گفته می‌شود. این حالت ممکن است به دلیل انجام نشدن گرده‌افشانی و لقاح یا در اثر از بین رفتن جنین پس از تشکیل اولیه میوه ایجاد شود.
میزان پوکی در ارقام مختلف پسته متفاوت است و عواملی مانند نوع رقم، پایه، گرده‌افشانی، شرایط تغذیه‌ای و سال‌آوری در آن تأثیر دارند. میوه‌های پوک در مراحل اولیه رشد، مشابه میوه‌های سالم رشد می‌کنند و از نظر اندازه تقریباً طبیعی به نظر می‌رسند، اما در مرحله نهایی رشد، مغز تشکیل نمی‌شود. این میوه‌ها هنگام رسیدن معمولاً رنگ سبز روشن‌تری دارند.

9-7 نیاز سرمایی

درخت پسته مانند سایر درختان خزان‌دار برای خروج از خواب زمستانه و رشد طبیعی جوانه‌ها، به مقدار مشخصی سرما نیاز دارد. این نیاز سرمایی معمولاً حدود ۱۰۰۰ ساعت دمای کمتر از ۷ درجه سانتی‌گراد در طول زمستان است.
اگر سرمای مورد نیاز درخت تأمین نشود، مشکلاتی مانند تأخیر در گل‌دهی، نامنظم شدن باز شدن گل‌ها، کاهش تعداد برگچه‌ها، تشکیل برگ‌های غیرطبیعی و حتی گل‌دهی نامناسب روی شاخه‌ها ایجاد می‌شود.

10-7 زودخندانی

گاهی قبل از رسیدگی کامل میوه، پوست سبز خارجی همراه با پوست استخوانی در محل شکاف پسته باز می‌شود. به این نوع پسته‌ها «زودخندان» گفته می‌شود.
ایجاد شکاف در پوست سبز می‌تواند راه ورود قارچ‌ها و حشرات ناقل عوامل بیماری‌زا را فراهم کند. در صورت مناسب بودن شرایط، برخی قارچ‌ها در داخل میوه رشد کرده و سم خطرناکی به نام آفلاتوکسین تولید می‌کنند. این موضوع یکی از مهم‌ترین مشکلات بهداشتی و صادراتی پسته محسوب می‌شود.
در برخی موارد، پسته‌های زودخندان می‌توانند منبع گسترش آلودگی در باغ یا محصول انبار شده نیز باشند. با اجرای مدیریت صحیح باغ، تغذیه مناسب و انجام به‌موقع عملیات داشت می‌توان میزان زودخندانی را کاهش داد.

​​​​​​​11-7 روش‌های تکثیر درخت پسته

تکثیر درخت پسته به دو روش کلی جنسی و غیرجنسی انجام می‌شود که هرکدام کاربرد و ویژگی‌های خاص خود را دارند.

الف) تکثیر جنسی

در این روش، ابتدا بذرهای سالم، یکنواخت و مرغوب از ارقام مناسب انتخاب می‌شوند. بذرها پیش از کاشت، معمولاً برای مدتی در آب و محلول‌های قارچ‌کش مناسب خیسانده می‌شوند تا ضدعفونی شده و درصد جوانه‌زنی آن‌ها افزایش یابد. سپس بذرها در شرایط مناسب از نظر دما، رطوبت و خاک کشت می‌شوند تا نهال تولید گردد.

ب) تکثیر غیرجنسی

در روش غیرجنسی، گیاه جدید بدون استفاده از بذر و با استفاده از بخش‌هایی از گیاه مادری تولید می‌شود. مهم‌ترین روش‌های تکثیر غیرجنسی در پسته عبارت‌اند از:

1- پیوند زدن

پیوند رایج‌ترین و مهم‌ترین روش تکثیر غیرجنسی در پسته است. در این روش ابتدا نهال پایه از طریق بذر تولید شده و پس از انتقال به زمین اصلی، رقم موردنظر روی آن پیوند می‌شود. مناسب‌ترین نوع پیوند در پسته، پیوند جوانه است که معمولاً به دو روش لوله‌ای و شکمی انجام می‌شود. زمان مناسب برای انجام پیوند، فصل رشد درخت و معمولاً از اواخر اردیبهشت تا اواخر خردادماه است.

2- خوابانیدن

در این روش، شاخه‌های درخت بدون جدا شدن از گیاه مادری در خاک قرار داده می‌شوند تا به‌تدریج ریشه تولید کنند. پس از ریشه‌دار شدن، شاخه از درخت مادر جدا شده و به‌عنوان یک گیاه مستقل رشد می‌کند. این روش در باغ‌های پسته کمتر رایج است، اما در برخی مناطق از روش خوابانیدن کپه‌ای استفاده می‌شود.

3- قلمه‌زنی

ریشه‌دار کردن قلمه در درخت پسته نسبتاً دشوار است، به‌ویژه زمانی که قلمه‌ها از درختان بالغ تهیه شوند. با این حال، قلمه‌های گرفته‌شده از نهال‌های جوان قابلیت ریشه‌زایی بیشتری دارند. استفاده از هورمون‌های ریشه‌زا می‌تواند به افزایش موفقیت این روش کمک کند، هرچند معمولاً نیاز به غلظت نسبتاً بالایی از هورمون وجود دارد.

4- ریزازدیادی
​​​​​​​​​​​​​​
در روش ریزازدیادی یا کشت بافت، بخش‌های بسیار کوچک گیاه مانند جوانه، برگ، شاخه، جنین یا سایر بافت‌های گیاهی در محیط کشت استریل و مناسب قرار می‌گیرند. این بافت‌ها در شرایط کنترل‌شده دما، نور و رطوبت رشد کرده و به گیاه کامل تبدیل می‌شوند. در سال‌های اخیر از این روش برای تکثیر ارقام پسته و تولید نهال‌های سالم و یکنواخت استفاده شده است.

7- خواص فیزیولوژیکی درختان پسته:

درخت پسته برای رشد مناسب و تولید اقتصادی، به شرایط اقلیمی خاصی نیاز دارد و بهترین عملکرد را در مناطق گرم و خشک نشان می‌دهد.

الف) عرض جغرافیایی

بیشتر مناطق پسته‌کاری ایران در عرض جغرافیایی ۲۷ تا ۳۷ درجه شمالی قرار دارند. این محدوده از نظر شرایط آب‌وهوایی، نور و دما برای رشد درخت پسته مناسب است.

ب) ارتفاع از سطح دریا

باغ‌های پسته معمولاً در ارتفاع ۹۰۰ تا ۲۰۰۰ متر از سطح دریا احداث می‌شوند. قرار گرفتن در این ارتفاعات باعث فراهم شدن شرایط مناسب دمایی برای رشد و باردهی درخت می‌شود.

ج) دما

درخت پسته مقاومت نسبتاً بالایی به گرما و سرما دارد و می‌تواند دمای حدود ۴۵ درجه سانتی‌گراد در تابستان و تا حدود ۲۰- درجه سانتی‌گراد در زمستان را تحمل کند.
با این حال، این درخت نسبت به سرمای دیررس بهاره حساس است و کاهش دما در زمان گل‌دهی و تشکیل میوه می‌تواند خسارت زیادی به محصول وارد کند. حتی دماهای نزدیک به صفر درجه نیز در برخی مراحل رشد ممکن است باعث آسیب به گل‌ها و جوانه‌ها شوند.

د) رطوبت نسبی

درخت پسته در مناطق با رطوبت پایین عملکرد بهتری دارد و مناسب است که رطوبت نسبی هوا در فصل تابستان کمتر از ۳۵ درصد باشد.
رطوبت بالای هوا می‌تواند باعث افزایش بیماری‌های قارچی، به‌ویژه در زمان رسیدن محصول شود. همچنین رطوبت زیاد در فصل گل‌دهی موجب کاهش راندمان گرده‌افشانی و تلقیح خواهد شد.
به طور کلی، وجود تابستان‌های گرم، خشک و طولانی همراه با زمستان‌های نسبتاً سرد و معتدل، بهترین شرایط محیطی را برای کشت و پرورش پسته فراهم می‌کند.

8- شرایط آب و هوایی مناسب برای درخت پسته

1- کیفیت خاک

درخت پسته نسبت به بسیاری از درختان باغی، تحمل بیشتری به شرایط نامساعد خاک دارد، اما برای رشد مناسب و تولید اقتصادی، خاک باید از زهکشی مناسب، عمق کافی و تهویه مطلوب برخوردار باشد. خاک‌های سنگین، شور و دارای لایه سخت می‌توانند رشد ریشه را محدود کرده و عملکرد درخت را کاهش دهند.

2- کیفیت آب آبیاری

کیفیت آب آبیاری یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر رشد، سلامت و عملکرد درختان پسته است. شوری آب، میزان سدیم، کلر و برخی عناصر موجود در آب می‌توانند تأثیر مستقیم بر خاک و درخت داشته باشند.
​​​​​​​
الف) شوری مناسب آب

اگر هدایت الکتریکی آب آبیاری (EC) کمتر از ۰٫۷ دسی‌زیمنس بر متر و مقدار SAR کمتر از ۳٫۵ باشد، آب از کیفیت مطلوبی برخوردار بوده و محدودیتی برای استفاده در آبیاری ایجاد نمی‌کند.

ب) شوری بالا در آب

در صورتی که EC آب بیشتر از ۲ دسی‌زیمنس بر متر باشد، احتمال تجمع املاح در خاک افزایش پیدا می‌کند. این شرایط می‌تواند به‌تدریج باعث شور و قلیایی شدن خاک شده و مشکلاتی برای رشد درخت ایجاد کند. به همین دلیل استفاده از این نوع آب‌ها نیازمند مدیریت دقیق‌تری است.

پ) بالا بودن SAR آب

اگر مقدار SAR آب از ۷ بیشتر باشد، نفوذ آب در خاک کاهش می‌یابد. در این حالت، افزایش سدیم نسبت به کلسیم و منیزیم باعث پراکندگی ذرات خاک، سله‌بندی سطح خاک و بسته شدن منافذ آن می‌شود که در نهایت تهویه و نفوذپذیری خاک را کاهش می‌دهد.

ت) وجود بر و کلر در آب

بالا بودن مقدار عناصر بر و کلر در آب آبیاری می‌تواند برای درخت پسته مشکل‌ساز شود. اگر مقدار بر بیشتر از ۰٫۷ قسمت در میلیون و کلر بیش از ۳ میلی‌اکی‌والان در لیتر باشد، این عناصر به‌تدریج در خاک و گیاه تجمع یافته و باعث بروز علائم مسمومیت و کاهش رشد و عملکرد درخت خواهند شد.

9- کیفیت آب و خاک مناسب 

1- کود آلی

به هرکودی که منشأ طبیعی و زیستی داشته باشد و از تجزیه مواد زنده به دست آید کود آلی گفته می شود. 
   به طور کلی مزیت کودهای آلی به طور عمده ناشی از مقدار ازت (N) آنها است. نیتروژن می تواند به شکل آلی در خاک ذخیره شده و پس از معدنی شدن برای گیاه قابل استفاده خواهد شد. گیاهان پوشش دهنده سطح خاک که در پاییز و ابتدای بهار می رویند، ازت معدنی خاک را جذب و به مواد آلی تبدیل می نمایند، لذا باعث کاهش آبشویی و ازت زدایی می گردد.
شخم زدن و مخلوط نمودن گیاه پوشش دهنده، در خلال فصل رشد، از راه فرآیند معدنی کردن ازت (N)، آن را به صورت تدریجی آزاد می سازد.

مزایای کودهای آلی:
•    تأمین عناصر ضروری پرمصرف و کم مصرف
•    افزایش نفوذپذیری خاک نسبت به آب و هوا

انواع کودهای آلی:
•    دامی، گیاهی، کمپوست، ورمی کمپوست، کود سبز

11- کود مناسب برای پسته

الف) کود دامی
در ایران، به‌ویژه در باغات پسته، استفاده از کودهای آلی به‌خصوص کود مرغی (کود ماکیان) بسیار رایج است. با این حال، مصرف مداوم و پیوسته این نوع کود توصیه نمی‌شود و بهتر است هر 3 تا 5 سال یک‌بار از سایر منابع کود آلی مانند کود گاوی یا گوسفندی نیز استفاده گردد تا تعادل عناصر غذایی در خاک حفظ شود.
به دلیل بالا بودن میزان نیتروژن در کود مرغی، مصرف آن باید با دقت انجام شود. برای درختان جوان (تا حدود 15 سال)، مصرف بیش از 10 تن در هکتار توصیه نمی‌شود. در مورد درختان بارور و مسن، این مقدار را می‌توان حداکثر تا 20 تن در هکتار افزایش داد.
به طور کلی، کودهای پرندگان به‌ویژه کود مرغی دارای مقادیر نسبتاً بالای عناصر ریزمغذی از جمله آهن هستند. در نتیجه، در باغاتی که میزان آهک خاک (CaCO₃) بیش از 30 درصد است، مصرف مداوم و بیش از حد این کودها می‌تواند موجب بروز عدم تعادل تغذیه‌ای شود و باید از آن اجتناب گردد.
در خصوص کودهای دامی گاوی و گوسفندی، تفاوت اساسی در نحوه مصرف وجود ندارد و حتی استفاده ترکیبی از آن‌ها توصیه می‌شود. کود گاوی معمولاً دارای نیتروژن و پتاسیم کمتری نسبت به کود گوسفندی است؛ بنابراین در خاک‌های فقیر از نظر پتاسیم، استفاده از کود گوسفندی مناسب‌تر است، در حالی که کود گاوی برای خاک‌های با حاصلخیزی متوسط تا بالا گزینه بهتری محسوب می‌شود.
میزان مصرف کودهای دامی (گاوی، گوسفندی یا مخلوط) برای درختان جوان (زیر 15 سال) حدود 20 تن در هکتار و برای درختان بارور و مسن بین 20 تا 40 تن در هکتار توصیه می‌شود.
در صورت مشاهده مشکلات تغذیه‌ای ناشی از عوامل مختلف مانند ویژگی‌های ژنتیکی پایه و پیوندک، تغییرات موضعی pH خاک یا بروز علائم کمبود به‌صورت لکه‌ای و تدریجی، می‌توان از کودهای شیمیایی به‌عنوان مکمل استفاده کرد. این کودها ترجیحاً به‌صورت محلول‌پاشی، تزریق در سیستم آبیاری یا مصرف موضعی در خاک به کار می‌روند. در این شرایط، توصیه می‌شود مقدار مصرف کودهای شیمیایی به حدود نصف دوزهای معمول کاهش یابد.
تمامی کودهای آلی (مرغی، گاوی، گوسفندی و غیره) باید به‌عنوان کود زمستانه، در شیار کودی به عرض و عمق حدود 40 سانتی‌متر و در ناحیه انتهایی سایه‌انداز درختان (محل توسعه ریشه‌های فعال) مصرف شوند.

ب) کمپوست

کمپوست حاصل تجزیه کنترل‌شده بقایای گیاهی، فضولات حیوانی و سایر مواد آلی توسط میکروارگانیسم‌ها در شرایط هوازی است. این فرآیند باعث تبدیل مواد خام و ناپایدار به ماده‌ای پایدار، غنی و قابل جذب برای گیاه می‌شود که نقش مهمی در بهبود خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک دارد.
یکی از مهم‌ترین مزایای کمپوست، بهبود ساختار خاک است. در خاک‌های سبک (شنی) باعث افزایش نگهداری آب و مواد غذایی می‌شود و در خاک‌های سنگین (رسی) موجب افزایش تخلخل، تهویه و نفوذپذیری آب خواهد شد. همچنین کمپوست با افزایش ماده آلی، ظرفیت نگهداری عناصر غذایی (CEC) را بالا برده و از شستشوی عناصر جلوگیری می‌کند.
کمپوست منبع مناسبی از عناصر غذایی پرمصرف و ریزمغذی‌ها مانند نیتروژن، فسفر، پتاسیم، آهن، روی و منگنز است که به‌صورت تدریجی در اختیار گیاه قرار می‌گیرند. این ویژگی باعث می‌شود خطر سوختگی ریشه نسبت به کودهای شیمیایی بسیار کمتر باشد.
از نظر زیستی، کمپوست باعث افزایش فعالیت میکروارگانیسم‌های مفید خاک شده و به کاهش برخی بیماری‌های خاک‌زاد کمک می‌کند. همچنین می‌تواند تحمل گیاه به تنش‌هایی مانند خشکی، شوری و نوسانات دمایی را افزایش دهد.
در باغات پسته، استفاده از کمپوست به‌عنوان جایگزین یا مکمل کودهای دامی توصیه می‌شود، به‌خصوص در شرایطی که دسترسی به کود دامی باکیفیت محدود باشد. کمپوست باید کاملاً رسیده (بدون بوی نامطبوع و فاقد بذر علف هرز) باشد. زمان مصرف معمولاً در فصل خواب درخت (زمستان) و به‌صورت چالکود یا در شیار کودی در ناحیه سایه‌انداز درخت است.
میزان مصرف کمپوست بسته به کیفیت آن و شرایط خاک، معمولاً بین 10 تا 30 تن در هکتار توصیه می‌شود. در صورت استفاده همزمان با کودهای شیمیایی، می‌توان مصرف کود شیمیایی را کاهش داد.

ج) ورمی کمپوست
​​​​​​​
ورمی‌کمپوست نوعی کود آلی پیشرفته است که از تجزیه مواد آلی توسط کرم‌های خاکی و فعالیت میکروارگانیسم‌ها تولید می‌شود. در این فرآیند، مواد آلی خام به ترکیباتی پایدار، غنی و بسیار قابل جذب برای گیاه تبدیل می‌شوند.
ورمی‌کمپوست از نظر تغذیه‌ای یکی از غنی‌ترین کودهای آلی محسوب می‌شود و حاوی مقادیر قابل توجهی از عناصر پرمصرف (نیتروژن، فسفر، پتاسیم) و ریزمغذی‌ها (آهن، روی، منگنز و...) است. این عناصر به‌صورت قابل جذب و تدریجی در اختیار گیاه قرار می‌گیرند، بنابراین راندمان مصرف آن نسبت به بسیاری از کودهای دیگر بالاتر است.
از ویژگی‌های مهم ورمی‌کمپوست می‌توان به وجود آنزیم‌ها و جمعیت بالای میکروارگانیسم‌های مفید اشاره کرد. این عوامل باعث افزایش رشد ریشه، بهبود جوانه‌زنی، افزایش جذب عناصر غذایی و در نهایت بهبود عملکرد گیاه می‌شوند.
از نظر فیزیکی، ورمی‌کمپوست باعث بهبود ساختمان خاک، افزایش تخلخل، بهبود نگهداری آب و کاهش سفتی خاک می‌شود. همچنین این کود می‌تواند به کاهش برخی بیماری‌های خاک‌زاد و افزایش مقاومت گیاه به تنش‌های محیطی مانند خشکی و شوری کمک کند.
در باغات پسته، ورمی‌کمپوست معمولاً به‌عنوان مکمل کودهای دامی یا شیمیایی استفاده می‌شود، زیرا به دلیل قیمت بالاتر، مصرف آن در مقیاس زیاد کمتر رایج است. این کود را می‌توان در زمان خواب درخت (زمستان) یا در طول فصل رشد به‌صورت چالکود، مصرف موضعی در اطراف ریشه یا حتی در برخی موارد به‌صورت عصاره (تی‌کمپوست) استفاده کرد.
میزان مصرف بسته به هدف استفاده متفاوت است، اما به‌طور معمول بین 4 تا 10 تن در هکتار در باغات توصیه می‌شود. مصرف بیش از حد آن معمولاً مشکل‌ساز نیست، اما از نظر اقتصادی به‌صرفه نخواهد بود.

د) کود سبز

​​​​​​​به‌طور متوسط، هر 1 کیلوگرم کود حیوانی از نظر تأمین ماده آلی و عناصر غذایی، ارزشی معادل حدود 2.5 کیلوگرم کود سبز دارد. با این حال، استفاده از کود سبز علاوه بر افزایش ماده آلی خاک، از طریق فرآیند معدنی شدن، به‌ویژه در مورد نیتروژن، می‌تواند بخشی از نیاز غذایی گیاه را نیز تأمین نماید.
برای انتخاب گیاه مناسب جهت تولید کود سبز، توجه به برخی ویژگی‌ها ضروری است. گیاه انتخابی باید دارای رشد سریع باشد تا بتواند ضمن تولید حجم بالایی از بیوماس، از رشد علف‌های هرز نیز جلوگیری کند. همچنین این گیاه باید با دور آبیاری باغ پسته سازگار بوده و نیاز آبی بالایی نداشته باشد. از سوی دیگر، توانایی رشد مناسب در دوره‌هایی که ارزش آب کمتر است (از زمستان تا اواخر بهار) نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
در باغ‌های پسته، توصیه می‌شود گیاهان کود سبز در بین ردیف‌های درختان کشت شوند. در صورت افزایش بیش از حد ارتفاع، لازم است گیاهان قبل از بذر‌دهی خرد شده و بدون آسیب به گل و میوه درختان، به‌طور یکنواخت در خاک مدفون شوند تا فرآیند تجزیه به‌خوبی انجام گیرد.
گیاهان مناسب برای کود سبز در باغات پسته، باید علاوه بر داشتن ویژگی‌های ذکرشده، فاقد بیماری‌های مشترک با درخت پسته باشند تا از انتقال عوامل بیماری‌زا جلوگیری شود.

ه) کود آلی مایع
​​​​​​​
​​​​​​​کودهای آلی مایع دسته‌ای از کودهای آلی هستند که به‌صورت محلول یا سوسپانسیون تولید شده و معمولاً از فرآوری مواد آلی مانند کمپوست، لئوناردیت، بقایای گیاهی یا فضولات دامی به‌دست می‌آیند. از مهم‌ترین انواع این کودها می‌توان به عصاره کمپوست (Tea Compost) و ترکیبات هیومیکی مانند هیومیک اسید و فولویک اسید اشاره کرد.
ویژگی اصلی کودهای آلی مایع، قابلیت جذب سریع آن‌ها توسط گیاه است. این کودها می‌توانند از طریق ریشه (در سیستم آبیاری) یا از طریق برگ (محلول‌پاشی) جذب شوند و به همین دلیل، در شرایطی که گیاه نیاز فوری به عناصر غذایی یا بهبود وضعیت رشد دارد، بسیار مؤثر هستند.
ترکیبات هیومیکی موجود در این کودها نقش مهمی در بهبود رشد ریشه دارند. این مواد توسعه ریشه‌های فرعی را تحریک کرده و در نتیجه جذب آب و عناصر غذایی را افزایش می‌دهند. همچنین این ترکیبات باعث بهبود ساختمان خاک، افزایش ظرفیت نگهداری آب و عناصر غذایی و کاهش اثرات منفی شوری و قلیائیت خاک می‌شوند.
کودهای آلی مایع علاوه بر تأمین عناصر غذایی، حاوی ترکیبات زیستی و محرک‌های رشد هستند که به افزایش مقاومت گیاه در برابر تنش‌های محیطی مانند خشکی، شوری، سرما و گرما کمک می‌کنند. استفاده منظم از این کودها می‌تواند به بهبود عملکرد، افزایش کیفیت محصول و کاهش تنش‌های فیزیولوژیک در گیاه منجر شود.
در باغات پسته، این کودها معمولاً به‌عنوان مکمل در کنار کودهای پایه (آلی و شیمیایی) استفاده می‌شوند. زمان مصرف بسته به هدف متفاوت است، اما معمولاً در مراحل حساس رشد مانند شروع رشد رویشی، قبل از گل‌دهی و بعد از تشکیل میوه توصیه می‌شود. میزان مصرف نیز بسته به نوع محصول و غلظت آن متفاوت بوده و باید بر اساس دستورالعمل تولیدکننده تنظیم گردد.

و) بقایای گیاهی (مالچ آلی)
​​​​​​​
​​​​​​​مالچ آلی به استفاده از بقایای گیاهی مانند کاه، کلش، برگ، شاخه‌های خردشده و سایر مواد آلی گفته می‌شود که به‌صورت پوشش روی سطح خاک قرار می‌گیرند. این روش یکی از ساده‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راهکارها برای بهبود شرایط خاک و مدیریت تنش‌های محیطی در باغات، به‌ویژه باغات پسته است. یکی از مهم‌ترین مزایای مالچ آلی، کاهش تبخیر آب از سطح خاک و در نتیجه حفظ رطوبت در ناحیه ریشه است. این موضوع در مناطق خشک و نیمه‌خشک که باغات پسته در آن‌ها قرار دارند، اهمیت بسیار زیادی دارد و می‌تواند باعث کاهش دفعات آبیاری و افزایش بهره‌وری آب شود.
مالچ آلی همچنین نقش مهمی در تعدیل دمای خاک دارد؛ به‌طوری که در فصل گرم، دمای خاک را کاهش داده و در فصل سرد، از نوسانات شدید دمایی جلوگیری می‌کند. این موضوع به حفظ سلامت ریشه و بهبود فعالیت میکروارگانیسم‌های خاک کمک می‌کند.
از دیگر مزایای این روش، جلوگیری از رشد علف‌های هرز است. پوشش سطح خاک باعث کاهش نور و فضای مناسب برای جوانه‌زنی بذر علف‌های هرز شده و در نتیجه نیاز به کنترل شیمیایی یا مکانیکی علف‌های هرز کاهش می‌یابد.
در بلندمدت، مالچ‌های آلی به‌تدریج تجزیه شده و باعث افزایش ماده آلی خاک و بهبود ساختار آن می‌شوند. این فرآیند به افزایش ظرفیت نگهداری آب و عناصر غذایی کمک می‌کند.
در باغات پسته، توصیه می‌شود مالچ در اطراف درخت و در محدوده سایه‌انداز، با فاصله‌ای مناسب از تنه درخت (برای جلوگیری از بیماری و پوسیدگی طوقه) پخش شود. ضخامت مناسب مالچ معمولاً بین 5 تا 10 سانتی‌متر است. همچنین باید از بقایای گیاهی سالم و عاری از بذر علف هرز و عوامل بیماری‌زا استفاده شود.

​​​​سال‌آوری در درختان پسته به حالتی گفته می‌شود که درخت یک سال محصول زیاد (سال “on”) و سال بعد محصول کم (سال “off”) تولید می‌کند. مکانیسم سال‌آوری در پسته تا حدودی با سایر درختان میوه متفاوت است، زیرا درخت پسته هر ساله جوانه‌های گل زیادی تشکیل می‌دهد، اما بخش قابل‌توجهی از این جوانه‌ها به‌دلیل محدودیت منابع (آب، مواد غذایی و انرژی) دچار ریزش می‌شوند.
در سال‌هایی که باردهی درخت زیاد است، بخش عمده‌ای از منابع گیاه صرف رشد و پر شدن میوه‌ها می‌شود و در نتیجه، توان درخت برای حفظ و توسعه جوانه‌های گل سال بعد کاهش می‌یابد. این موضوع باعث کاهش محصول در سال بعد (سال کم‌بار) می‌شود و چرخه سال‌آوری شکل می‌گیرد.
عوامل مختلفی بر شدت سال‌آوری در پسته تأثیرگذار هستند، از جمله:
عوامل ژنتیکی: برخی ارقام و پایه‌ها تمایل بیشتری به سال‌آوری دارند
سن درخت: درختان جوان و خیلی مسن معمولاً نوسان بیشتری نشان می‌دهند
عوامل محیطی: تنش‌هایی مانند کم‌آبی، شوری، گرما یا سرما
میزان محصول سال جاری: باردهی بالا باعث تضعیف درخت برای سال بعد می‌شود
برای کاهش و مدیریت سال‌آوری، استفاده از مجموعه‌ای از روش‌های مدیریتی ضروری است:

1. انتخاب ارقام و پایه‌های مناسب:
انتخاب ارقام با تمایل کمتر به سال‌آوری و پایه‌های سازگار با شرایط منطقه، نقش مهمی در کاهش این پدیده دارد.

2. تغذیه و آبیاری صحیح و به‌موقع:
تأمین متعادل عناصر غذایی به‌ویژه نیتروژن، پتاسیم و ریزمغذی‌ها، همراه با مدیریت دقیق آبیاری، به حفظ تعادل رشد رویشی و زایشی کمک می‌کند.

3. استفاده از تنظیم‌کننده‌های رشد:
در برخی شرایط، استفاده هدفمند از مواد تنظیم‌کننده رشد و ترکیبات شیمیایی می‌تواند به کاهش ریزش جوانه‌ها و بهبود یکنواختی باردهی کمک کند.

4. هرس اصولی:
هرس مناسب باعث تعادل بین رشد رویشی و زایشی شده و از فشار بیش از حد به درخت در سال‌های پرمحصول جلوگیری می‌کند.
مدیریت صحیح این عوامل می‌تواند شدت سال‌آوری را کاهش داده و به پایداری تولید در باغات پسته کمک کند.

10- سال آوری درختان پسته